نخستين نشریه غيرفارسي ایران و دومين نشريه ايران "زاهرير دباهرا" به معناي پرتو روشنايي است. اين نشريه به سال 1265 قمری برابر با نوامبر 1849 ميلادي، يعني ۱۳ سال پس از کاغذ اخبار، در شهر ارومیه به زبان آسوری توسط هيئت مذهبي آمريكايي بوستون به سرپرستي جاستين پركينز و سردبيري يك آمريكايي ديگر با نام دكتر لاباري  منتشر شد. پرکینز که یک کشیش مسیحی است علاوه بر این روزنامه،مدرسه و چاپخانه و کتابخانه نیز در ارومیه دایر کرده است.

"زاهرير  دباهرا" كهنترين روزنامه اي است كه در جهان به زبان آسوري به چاپ رسيده است.اين نشريه همچنين پيشتاز نشريه هاي مذهبي چاپ ايران و نخستين نشریه كشور است كه در يك مكان آموزشي منتشر شد. هدف روزنامه تبلیغ مسیحیت پروتستانی بین کلدانی ها و ارمنی های آذربایجان بوده است.

نشريه به صورت متغیر در 2 تا 12 صفحه انتشار مي يافت. قطع آن بارها تغيير كرده ولي قطع نخستين آن 25*40 بوده است اما قاسمی قطع های دیگری از روزنامه ارائه می دهد (ص 149 کتاب اولین های مطبوعات ایران). نشر راهریر دباهرا 69 سال ادامه يافته است.این روزنامه علاوه بر مطالب مذهبی، از جغرافیا و تاریخ و مطالب علمی نیز بهره برده است. قاسمی اشاره می کند که در ابتدای صفحه اول شماره اول این شعار چاپ شده " بدانید این نامه که توسط میسیونرهای آمریکایی در شهر ارومیه منتشر می گردد به موضوعات مختلفی از قبیل خلعت های خداوندی، فرهنگ و علوم، اخبار و رویدادها اختصاص دارد."

 

"زاهر يرادي باهرا" مطالب بسياري پيرامون مدرسه و آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان داشت و ازاين رو بسيار مورد استفاده دانش آموزان قرار مي گرفت.با انتشار روزنامه "زاهرير دباهرا" لغات و كلمات جديدي متداول گرديد و مردم به مسائل جديدي آشنايي يافتند كه تا آن موقع حتي به گوششان نرسيده بود. يكي از راههاي نفوذ فرهنگ غرب، رواج همين كلمات و اصطلاحات بود.

از این روزنامه صاحبنظران حوزه مطبوعات هریک با نامی یاد کرده اند. دکتر پروین نام "زاهریر دباهرا"، دکتر مجیدی "زازاریت باهرا"، صدرهاشمی "زاراریت باهرا"، سید فرید قاسمی "زاهر یرادی باهرا" را استفاده کرده اند. قاسمی از اسامی دیگری نام برده که در منابع دیده است: ”زاریرا دی باهرا"، "زار بری دباهرا"، "زارپری دباهرا"، "زهر یردبارا"

 

با وجود انتشار طولاني مدت آن نسخه اي از آن در آرشيوهاي ايران يافت نمي شود چرا كه توزيع روزنامه براي گروه كوچكي از آسوريان بوده است . دكتر ناصرالدين پروين درباره اين كه هيچ دوره اي از "زاهرير دباهرا" را آسوريان ايران نگهداري نكرده اند، مي نويسد: "به سبب بي علاقه گي اكثريت نسطوري مذهب و اقليت كاتوليك و ارتدوكس اين قوم به آن روزنامه پروتستان بوده است ومدارك ديگر نيز اين مطلب را تاييد مي كند."  

مفصل ترین و کاملترین نوشته درباره روزنامه مورد اشاره و شخص پرکینز و حتی خدمات مسیحیان در ارومیه را استاد گرانمایه آقای سید فرید قاسمی در کتاب "اولین های مطبوعات ایران" از صفحات 141 تا 164 مطرح  کرده است .مطالعه آن برای محققین این روزنامه مفید و موثر است.

منابع:

تاریخ روزنامه و روزنامه نگاری ایرانیان و دیگر پارسی نویسان ج1/ دکتر ناصرالدین پروین

اولین های مطبوعات ایران/ سید فرید قاسمی

سرگذشت مطبوعات ایران ج 1/ سید فرید قاسمی

تاریخ جراید و مجلات ایران ج3/ محمد صدر هاشمی

تاریخچه و تحلیل روزنامه های آذربایجان/ دکتر موسی مجیدی