حوزه کودک و  نوجوان یکی از پر مخاطب ترین حوزه های مطالعه نشریات است از همین رو از آغازین روزهای پیدایش روزنامه در ایران، چاپ مطالبی برای کودکان یا درباره آنها از اولویت های صاحبان جراید بوده است. "روزنامه وقایع اتفاقیه" اولین روزنامه رسمی ایران در سال 1267 قمری، پایه گذار چاپ نوشته هایی درباره کودکان از قبیل بیماریهای کودکان، اخبار مدرسه دارالفنون، حوادث و رخدادهای اتفاق افتاده برای کودکان، چاپ اعلان کتاب برای کودکان بوده است. بعد از آن نشریه های چون "روزنامه نظامیه علمیه و ادبیه"، "روزنامه دانشور"، "ورقه ماه دارالفنون تبریز" توسط نهادهای آموزشی منتشر شدند و اخبار و مقالاتی برای کودکان چاپ کردند. چاپ مقالات حوزه کودک در دوره مظفری و به ویژه پس از آغاز مشروطیت در جهت جذب مخاطب رونق بیشتری گرفت. به خوبی تاثیر روزنامه ها و مجله ها در ترغیب کودکان و نوجوانان به علم آموزی را می توان در این دوره مشاهده کرد. اغلب مدارس یا دارای نشریه شده بودند و یا اخبار آن ها در روزنامه ها چاپ شده است.

نخستین نشریه تخصصی ویژه کودکان نشریه ای بود بنام "نونهالان" است که توسط انجمن ایران و انگلیس در تهران منتشر می شد این نشریه از سال 1322 اولین شماره اش را به دست خوانند گان داد و بیشتر حاوی مطالب علمی، ادبی و سیاسی بود که مطالبی برای کودکان نیز چاپ می کرد. جبار باغچه بان یک سال پس از آن برای تحریم نشریه "نونهالان" بدلیل وابستگی آن به سفارت انگلیس مجله ای به نام "زبان" را چاپ کرد که صفحاتی از آن را به کودکان اختصاص می داد و با زبانی صمیمانه با آنها سخن می گفت.  

تا کنون بیش از 160 عنوان نشریه تخصصی و نیمه تخصصی در حوزه کودک منتشر شده است. که قدیمی ترین آن نشریه نونهالان مربوط به سال 1322 شمسی و جدید ترین آن بچه های آذر مربوط به سال 1392 می باشد(طبق بررسی نگارنده). در یبن این تعداد نشریه علاوه بر زبان فارسی، مجله هایی  به زبان عربی ، انگلیسی ، ارمنی نیز دیده می شود.

بیش از 90 درصد نشریات در شهر تهران و بقیه آنها در سایر استانها ازجمله خراسان رضوی، قم، یزد و سیستان و بلوچستان، فارس، هرمزگان، خوزستان ، لرستان چاپ شده اند.60 عنوان از نشریات منتشر شده توسط نهادها و ارگان های وابسته به دولت چاپ شده اند که آموزش و پرورش، وزارت ارشاد و سازمان تبلیغات اسلامی در صدر آن ها هستند. بقیه نشریات توسط اشخاص حقیقی یا ناشران بخش خصوصی منتشر گردیده اند.

نشریات عامه پسند نیز گاهی مطلب یا صفحه ای را اختصاص به  گروه کودک و نوجوان داده اند که مهمترین آنها نشریات دانش، علم و تربیت، شکوفه و چندین عنوان دیگر در دوره قاجار می باشد. نشریه های گل‌های رنگارنگ، راهنمای زندگی، اطلاعات هفتگی ،   صبا ، تهران مصور، مهرایران و ده ها نشریه دیگر دردوره پهلوی از جمله مجله و روزنامه های هستند که مخاطبان کودک را در نشریه های خود مورد توجه قرار داده اند.

از مهمترین نشریات قبل از انقلاب اسلامی  در زمینه کودک و نوجوان، مجلات دانش آموز، نغمه کودک، اطلاعات کودکان، کیهان بچه ها می باشند. که دو مجله اطلاعات کودکان و کیهان بچه ها از مجلاتی هستند که در یک سال شروع به انتشار کردند و دو رقیب جدی و از نشریات پر طرفدار دربین بچه ها بودند. که البته انتشار اطلاعات کودکان در سال های ابتدای انقلاب اسلامی متوقف شد  ولی کیهان بچه ها با تمام فراز و فرودش بدون توقف تا کنون در حال انتشار بوده و همچنان برای کودکان می نویسد و بزودی جشن تولد 60 سالگی اش را جشن خواهد گرفت.

از نشریات مهمی که بعد از انقلاب اسلامی چاپ شده و می توان به آنها اشاره کرد: مجلات گروه همشهری وابسته به شهرداری تهران، مجلات گروه رشد وابسته به وزارت  آموزش و پرورش، مجلات شاهد نوجوان، انتظار نوجوان، بچه ها گل آقا، کتاب ماه کودک و نوجوان، پژوهشنامه ادبيات کودک و نوجوان، سروش نوجوان، سلام بچه‌ها، شهرزاد هستند.

 

 منابع:

این مطلب بر اساس بررسی فهرست نشریات کتابخانه های آستان قدس رضوی و ملی و دانشگاه تهران تهیه شده است و اطلاعات آماری آن بر اساس مستندات موجود در این آرشیوها می باشد.