«محمد دانش بزرگ نیا» متولد 1310 قمری (1271 شمسی) در مشهد و فرزند حاج عبدالحسین طهرانی است که یکی از بازرگانان معروف خراسان محسوب می شد. محمد دانش تحصیلات خود را در مشهد گذراندو از محضر اساتیدی چون عبدالجواد ادیب نیشابوری و شیخ محمد حسین شیرازی فیض برد و شاعری نامدار شد. جزء مشروطه خواهان بوده است و در محافل ادبی شرکت و اشعاری در این باب می سروده اشت. وی نخستین دبیرستان مشهد را با نام «متوسطه دانش» تاسیس کرد. در دوره چهارم نماینده مجلس شده و چند سالی نیز ریاست انجمن شهرداری و اطاق بازرگانی مشهد را به عهده داشته است. گلشن آزادی او را مردی شریف و فعال و دارای طبعی عالی و در طراز اول شعرای معاصر محسوب می کند. دیوان اشعار بزرگ نیا با نام «راز دانش» در سال 1344 چاپ شده است وی مدتی نایب رئیس انجمن ادبی فرهنگستان بوده است. بزرگ نیا در اول دی 1298 شمسی مجله ای را با نام خودش با عنوان «مجله دانش» منتشر کرد که مجله ادبی برای ترویج ادبیات و آثار بزرگان بوده اما عمر انتشار آن به بیشتر از یک شماره نرسیده و برای همیشه تعطیل شده است. چون تا قبل از این هیچ مجله ای در خراسان منتشر نشده آن را اولین مجله چاپ خراسان و مشهد می دانیم که بلافاصله یک ماه پس از انتشار آن مجله الکمال به چاپ رسیده است.

محمد دانش در اول فروردین 1347 شمسی وفات کرده است.

 

غزلی از دیوان اشعار او منتخب گلش آزادی:

یک هفته وقت ما به نشاط و طرب گذشت               و آن هفته در کرانهشط العرب گذشت

در فرودین چو نخل زبار رطب تهی است                   ناچار امر ما به عصیر عنب گذشت

بسیار شب که هیچ نخفتیم و می زدیم                   تا صبح صادق آمد و گفتا که شب گذشت

صحبت نرفت از حسب این و آن و وقت                   در صحبت شراب صحیح النسب گذشت

زآن جام می که ریخت به کارون زدست من             طغیان مستی اش زحدود ادب گذشت

چون این جهان به لهو و لعب گشته استوار             عمر حقیقی آنکه به لهو لعب گذشته

این دهر خواستار جنون است و عمر ما                 در جستجوی عقل و ادب بی سبب گذشت

جاه و نسب نصیب حریفی پیاله نوش                   کاندر طریق عشق زجاه و حسب گذشت

افزون طلب مباش که سیل بلا مدام                      بر بارگاه مردم افزون طلب گذشت

با این همه زدوریت ای آیت جمال                       روز و شب من همه در تاب و تب گذشت

                           جان زدست رفته دانش به لب رسید

                       درخاطرش چو یاد تو ای نوش لب گذشت

 

منابع

گلشن آزادی، علی اکبر. صد سال شعر خراسان. مشهد مرکز آفرینشهای هنری آستان قدس رضویٰ،1373. ص 237- 240

اسناد مطبوعات (1286 ـ 1320 هـ .ش.)، به کوشش کاوه بیات، مسعود کوهستانی‌نژاد، تهران: سازمان اسناد ملی، 1372، ص 515.

 نام‌ها و نامه‌ها، ستار شهوازی، مشهد، ایوار، 1382، ص 81.