احمد بهمنیار
احمد بهمنیار
(تولد1262ش- فوت 1334 ش)، احمد بن آقا محمد على استاد دانشگاه، مصحح، روزنامهنگار و شاعر، متخلص به دهقان. وى در كرمان متولد شد و در همان شهر نزد پدر خویش ادبیات فارسى و عربى و فقه و اصول و فلسفه و ریاضیات را آموخت، ضمن تحصیل، زبان تركى استانبولى و انگلیسى را نیز فراگرفت و در این دو زبان دست به تحقیقات و تألیفاتى زد. در آغاز مشروطیت به مبارزات سیاسى روى آورد. وی تا سن سیسالگی معمم بود و حجرهای در مدرسه داشت و به تجددخواهی معروف بود. در انتشار روزنامه «کرمان» همکاری میکرد. و در سال 1289 شمسی، خودش روزنامهى «دهقان» را براى اشاعهى اندیشههاى ملى خویش منتشر كرد كه منجر به تبعید و زندانى شدنش به شیراز از طرف مأموران انگلیس شد و البته نام این روزنامه بر روی نام خانوادگی اش افزوده شد و به این نام بیشتر شهره شد. بهمنیار از موثرین در تاسیس و تقویت حزب دموکرات بوده است. در سال 1296 ش از شیراز به تهران آمد و از طرف وزارت دارایى به عنوان مفتش و ممیز ایالتی تحدید تریاک رهسپار خراسان شد و حدود 7 سال در این خطّه به سر برد که 7 ماه آن در بجنورد، 2 سال در تربت حیدریه و بقیه آن در مشهد میباشد. در سال 1301 ش روزنامه ى «فكر آزاد» را به مدت 2 سال در مشهد انتشار داد.
در یکی از قصاید در وصف امام رضا(ع) در بیان حال خود میگوید:
شاها بجرم دشمنی دشمنان تو گرد جهانم از وطن آواره پنج سال
ناسوده یکنفس بمقامی که بایدم ناچار کرد جای دگر نقل و انتقال
جز فقر و شومبختی و طعن زمانه نیست دیگر مرا رفیق در این رحل و ارتحال
ایدون زجور دهر مخالف بحضرتت آوردهام پناه معالاهل و العیال
شاها ترحمی که نمانده است دیگرم نه طاقت تحمل و نه تاب احتمال
در زمان حضورش در مشهد واقعه کلنل محمدتقی خان پسیان اتفاق افتاد که بهمنیار نیز قیام او را تأیید و حس وطنپرستی و انزجار خود از سیاست استعماری غرب را بارها گوشزد میکند. در اشعارش عدل و دانشپروری شاهان ایران باستان را میستاد و به گلایه از اوضاع جهان خویش و حاکمان ایران میپردازد. قسمتی از یکی از اشعار بهمنیار چنین آمده است:
سران کشور که باد از تنشان سر جدا در ره اغراض شوم کرده وطن را فدا
دولت از ایشان فقیر ملت از ایشان گدا نه شرمشان از رسول نه بیمشان از خدا
زمردمی بینشان با جنبی همنشین
در سال 1304 از طرف وزارت فرهنگ به ریاست دارالمعلمین تبریز انتخاب گردید اما پس از یك سال به تهران مراجعت كرد. چندى هم با سمت وكیل عمومى مأمور قزوین و همدان شد. در سال 1313 ش كه معلم دانشسراى عالى و دانشگاه تهران بود، سمت استادىاش تأیید گردید. بهمنیار در سال 1321 ش به عضویت پیوستهى فرهنگستان ایران درآمد، و در سال 1332 ش به ریاست انجمن تألیف و ترجمه كه از مؤسسات وابسته به دانشگاه بود، برگزیده شد. تأسیس دو مدرسه ابتدایی در کرمان و بم به نام علمیه و اسلامیه از جمله خدمات فرهنگی احمد بهمنیار مشهور به دهقان میباشد. وی در تهران وفات یافت و در كربلا به خاك سپرده شد. از تألیفات وى: «تحفهى احمدیه»، در شرح «الفیهى ابنمالك»؛ «تصحیح و تحشیهى منشآت محمد بن مؤید بغدادى»؛ «تصحیح اسرار التوحید»؛ «رسالهى املاى فارسى»؛ «تصحیح تاریخ بیهق» «شرح حال صاحب بن عباد»؛ «تصحیح الابنیه عن حقایق الادویه»؛ «مجمعالامثال فارسى»؛ «رساله در حكمت و فلسفه»؛ «دیوان» اشعار.
دکتر سیاسی در مجلس یادبود بهمنیار ازجمله خصایل بهمنیار را، صداقت و صفا و وفاداری ذکر کرده و می گوید این صفت پسندیده در گذشته همه آشنایان و دوستان را مجذوب او ساخته بود.
باستانی پاریزی در سال 1356 در توصیف احمد دهقان می نویسد: باید اشاره شود که مرحوم بهمنیار از نخستین همکاران مشروطهخواهان در کرمان بودند و این همکاری را با تأسیس روزنامه معروف «دهقان» تکمیل کرد و به همین مناسبت از آن روز(۱۳۲۹ ق.- ۱۹۱۱ م.) به «احمد دهقان» معروف گردید. جالب این است که استاد بهمنیار، در زندان کریمخانی شیراز، زبان ترکی استانبولی را آموخت و صرف و نحوی بر زبان ترکی نوشت و بعدها اشعاری از این زبان به فارسی ترجمه کرد. علاوه بر آن باز درهمین زندان از بهرام نامی، احتمالأ زرتشتی، علم نجوم را هم آموخت.
منابع:
- داستاننامه بهمنیاری، تألیف احمد بهمنیار؛ به کوشش فریدون بهمنیار، تهران: دانشگاه تهران، 1369
- صد سال شعر خراسان/ تاليف علي اکبر گلشن آزادي؛ به کوشش احمد کمالپور "کمال".- مشهد: آستان قدس رضوي، مرکز آفرينشهاي هنري، ۱۳۷۳.
- https://fa.wikiquote.org/wiki/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1
- https://rasekhoon.net/mashahir/show/583297
این وبلاگ نمايشگر نوشته ها، تصاوير و مداركي خواهد بود كه در حوزه مطبوعات اعم از مديريت و آرشیو آنها مطرح است. تاریخ مطبوعات به ویژه در خراسان مورد بحث قرار خواهد گرفت.رزومه روزنامه نگاران ایرانی ارائه خواهد شد.