(متولد 1261، فوت 1325 شمسی)،   وى در مراغه متولد شد. پدرش از مجتهدین آذربایجان بود و ابوالقاسم نیز پس از اتمام تحصیلات مقدماتى علوم عربى در سن هفده سالگي به نجف رفت و در آنجا در حوزه‏ هاى درس آخوند ملا كاظم خراسانى و شیخ حسن ممقانى و فاضل شربیانى حضور پیدا كرد. و با کسوت روحانيت به ايران بازگشت. پس از مدتی به رغم ميل پدر از روحانيت کناره گرفت و به آموزگاري و فر اگيري زبان فرانسه در تهران مشغول شد. بعد از دو سال براى ادامه‏ ى تحصیل راهى اروپا شد و مدت یازده سال در روسیه، تركیه، یونان، فرانسه، انگلستان، بلژیك، هلند، مصر، حجاز و هندوستان به سر برد. در ايام اقامت در انگلستان به فکر تغيير خط فارسي افتاد. در زمان اقامت در هند با روزنامه حبل المتين همکاري داشته و در آغاز جنگ جهاني اول در حالي که به هشت زبان و با خطوط باستاني ايران مسلط بود به ايران بازگشت و به استخدام وزارت معارف درآمد. در اواسط جنگ جهانى اول، در تهران به روزنامه‏نگارى پرداخت. مدتی در روزنامه ارشاد مقاله می توشت.  در خرداد ١٢٩٥ ش. مجله‏ ى «نامه‏ ى پارسى» را كه بدون واژه‏ هاى عربى بود منتشر كرد اين نشريه دو سال انتشار يافت و در آن از افرادي چون شيخ الرئيس ، مجدالاسلام کرماني و اعتصام الدوله مطلب منتشر مي شد؛ و کساني چون مستوفي الممالک و محمدولي خان سپهسالار اعظم و سردار مؤيد نيز به آن کمک مالي مي کردند. آزادمراغه اي به پاس انتشار اين نشريه موفق به دريافت نشان علمي دانش از سوي وزارت معارف شد. و سپس روزنامه‏ ى «آسایش» را در تهران در ربيع الاول ١٣٣٨ ق منتشر کرد.. هجده شماره بيشتر از آن انتشار نيافت.  علت توقيف آن فعاليتهاي سياسي آزاد مراغه اي در حزب دموکرات در مخالفت با دولت وثوق الدوله بود که منجر به دستگيري وي شد. پس از آزاد امتياز روزنامه رابه ميرزا ابوطالب شيرواني بنان السلطنه واگذار کرد. با همياري همسرش شهناز رشديه دختر ميرزا حسن رشديه در سال ١٢٩٩ ش. نشريه اي به نام نامه بانوان را در تهران منتشر کرد. پس از توقف انتشار آن ، ابوالقاسم خان از تهران تبعيد شد و به تبريز رفت. در ٢٢ عقرب ١٣٠٠تقاضاي انتشار نشريه اي هفتگي در تبریز را نمود که نام آن "آزاد" و مرام آن سياسي و ادبي و اجتماعي بود   و امتياز آن را به شرط آنکه « خلاف مصلحت وقت چيزي ننويسند » گرفت؛ اما پس از انتشار شش شماره دستور توقف انتشار  آن صادر شد. این امر به دستور رئیس دولت بود که تا موقع تکميل قانون مطبوعات وزارت معارف از صدور امتياز و اجازه انتشار به جرايد خودداري کند . اجازه انتشار مجدد روزنامه در بهمن ١٣٠٠ صادر شد. روزنامهآزاد آخرين تلاش مطبوعاتي ابوالقاسم آزادمراغه اي بود.

آزاد مراغه ای در سال 1324 ش جمعیتى به نام «گروه الفباى آسان» تشكیل داد كه خود دبیر آن گروه بود. در این گروه او به دنبال به دنبال تغییرخط فارسی به خط لاتین بود. او برای جلب نظر نمایندگان مجلس دوره چهاردهم کتابی تحت عنوان الفبای آسان تألیف کرد تا شاید خط پیشنهادی وی مورد بررسی قرار گیرد. در این کتاب به ذکر معایب خط فارسی پرداخت و خط پیشنهادی را یکی از عوامل پیشرفت معرفی کرد.

  ابوالقاسم آزاد مراغه‏اي در پنجم خرداد 1325 در حالي که نه فرهنگش به چاپ رسيده و نه نسخه پيشنهادي وي در خصوص تغيير خط راه به جايي برده بود در تهران درگذشت. از آثار وى: «الفباى آسان شاهراه رستگارى ایران است»؛ «رهنماى نوعروسان» . .

 

 

 لینک مربوط به اسنادی درباره ابوالقاسم آزاد مراغه ای:

http://www.qajarwomen.org/fa/people/1351.html

 

 

 

منابع: 

محمد صدرهاشمي. تاريخ جرايد و مجلات اير ان. اصفهان ، کمال، ١٣٦٣ ج ،١ صص 1٤2-1٤1

ايرج افشار ،« يادي از ابوالقاسم آزاد مر اغي »، آينده، س ،١٨ ش٧- ١٢. صص ٤٠٥ -٤٠٦ .

« درگذشت يک مرد دانشمند » ، اطلاعات هفتگي، س 6،  ش 257، ٢٤ خرداد ١٣٢٥. ص ١٨. 

 اسناد مطبوعات (١٢٨٦ -١٣٢٠ ). به کوشش کاوه بيات و مسعود کوهستاني نژاد. تهران، سازمان اسناد ملي ايران- 1٣٧٢. ج 1، ص ٢٧١.

 ابوالقاسم آزادمراغه اي. الفباي آسان. بي نا، 1324 ، بي جا. صص ١٩-18.